Małe nadżerki, które pojawiają się wewnątrz jamy ustnej, na wargach, dziąsłach lub języku to zazwyczaj afty. Są bolesne i powodują duży dyskomfort, utrudniając mowę i jedzenie. Dlatego tak wiele osób boi się nimi zarazić. Czy rzeczywiście jest to możliwe? Czy afta w jamie ustnej może się przenieść z człowieka na człowieka? Jak dochodzi do ich powstawania? Poznaj najważniejsze fakty i mity na temat aft.
Spis treści:
- Afty są zaraźliwe – MIT
- Afty i opryszczka to to samo – MIT
- Przyczyny powstawania aft są niezakaźne – FAKT
- Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej podatne na afty – FAKT
- Afty jamy ustnej zawsze są niewielkie – MIT
- Afty w jamie ustnej występują tylko na dziąsłach – MIT
- Afty mogą nawracać – FAKT
- Urazy w jamie ustnej mogą sprzyjać powstawaniu aft – FAKT
- Istnieją domowe sposoby na afty – FAKT
- Fakty i mity o przenoszeniu aft – najczęściej zadawane pytania
Afty są zaraźliwe – MIT
Zwykłe afty nie są zaraźliwe, ponieważ nie są wywoływane zakażeniem wirusowym ani bakteryjnym. Dlatego nie przenoszą się między ludźmi jak infekcje jamy ustnej [1]. Oznacza to, że bezpośredni kontakt z chorą osobą lub używanymi przez nią przedmiotami, nie powoduje zakażenia.
Afty i opryszczka to to samo – MIT
Afty i opryszczka nie są tym samym schorzeniem, choć obie zmiany mogą pojawiać się w obrębie jamy ustnej i bywają ze sobą mylone. Afty nie mają podłoża wirusowego i nie są zakaźne, natomiast opryszczka jest infekcją wywoływaną przez wirusy HSV-1 lub HSV-2 [2].
Afty mają postać niewielkich, płytkich nadżerek pojawiających się na błonie śluzowej jamy ustnej. Najczęściej są okrągłe, otoczone żywoczerwoną obwódką i pokryte białym, żółtawym lub szarym nalotem włóknikowym. Zmiany zwykle goją się samoistnie w ciągu 7-14 dni i zazwyczaj nie pozostawiają blizn [1].
Opryszczka pojawia się najczęściej na wargach, ale może również występować w jamie ustnej lub w okolicach narządów płciowych. Zmiany mają postać charakterystycznych wykwitów złożonych z bolesnych pęcherzyków wypełnionych przeźroczystym płynem, które z czasem pękają i pozostawiają nadżerki [2].
Przyczyny powstawania aft są niezakaźne – FAKT
Nadżerki w postaci aft nie mają związku z zakażeniem. Zastanawiasz się, skąd się biorą afty, skoro nie wynikają z przenoszenia wirusów i bakterii między ludźmi? Uważa się, że zmiany mogą być związane m.in. z miejscowymi czynnikami drażniącymi błonę śluzową jamy ustnej, do których można zaliczyć:
- urazy mechaniczne błony śluzowej, np. przygryzienie policzka, wargi lub języka;
- skaleczenia błony śluzowej podczas jedzenia twardych lub suchych pokarmów;
- zbyt mocne szczotkowanie zębów;
- źle dopasowane protezy zębowe, aparaty ortodontyczne lub wypełnienia dentystyczne [1].
Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej podatne na afty – FAKT
Przy niskiej odporności często występują niedobory ogólnoustrojowe, prowadzące do pojawiania się aft. Dlatego za inne przyczyny owrzodzeń w jamie ustnej uznaje się niedobory żelaza, kwasu foliowego oraz witaminy B12, a także stres i przemęczenie, które osłabiają pracę układu immunologicznego organizmu [1].
Afty jamy ustnej zawsze są niewielkie – MIT
Mimo że większość aft ma niewielkie rozmiary, mogą pojawić się również większe, głębsze zmiany w jamie ustnej. Afty małe, określane jako afty Mikulicza mają ok. 3-5 mm średnicy i zwykle goją się w ciągu około 2 tygodni. Znacznie rzadziej pojawiają się afty duże, czyli afty Suttona. Ich średnica może przekraczać 10 mm, a nadżerki są głębsze i otoczone wyraźną zapalną obwódką. Tego typu zmiany częściej występują m.in. na podniebieniu miękkim oraz błonie śluzowej policzków. Gojenie dużych aft trwa zwykle dłużej niż 14 dni, a po wygojeniu mogą pozostawać blizny [1].
Afty w jamie ustnej występują tylko na dziąsłach – MIT
Zmiany wskazujące na afty mogą pojawiać się w różnych miejscach, a nie wyłącznie na dziąsłach. Bolesne nadżerki najczęściej rozwijają się na śluzówce policzków, języku, podniebieniu, w okolicy podjęzykowej, gardła oraz na wargach [1].
Afty mogą nawracać – FAKT
Afty mają charakter nawrotowy, więc zmiany mogą pojawiać się cyklicznie w jamie ustnej, znikać, a następnie powracać po pewnym czasie. Mogą występować pojedynczo lub mnogo. Nawracające afty zalicza się do chorób o nieinfekcyjnym podłożu w obrębie jamy ustnej, a ich pojawianie się może być związane różnymi czynnikami ogólnoustrojowymi i miejscowymi, np. urazami oraz niedoborami witaminy B12 i żelaza [3].
Urazy w jamie ustnej mogą sprzyjać powstawaniu aft – FAKT
Prawidłowa higiena jamy ustnej jest bardzo ważna. Należy zwrócić uwagę na staranną technikę szczotkowania, ponieważ afty mogą powstać w wyniku urazu spowodowanego np. zbyt intensywnym szczotkowaniem zębów [1].
Istnieją domowe sposoby na afty – FAKT
Leczenie aft można wspierać domowymi metodami. Do najczęściej stosowanych należą:
- smarowanie zmian naturalnym żelem aloesowym lub olejkiem z drzewa herbacianego;
- płukanie jamy ustnej naparem z rumianku, szałwii, łopianu lekarskiego lub płukanką z letniej wody z dodatkiem soli kuchennej;
- unikanie pokarmów, które mogą dodatkowo podrażniać zmiany, np. kwaśnych, pikantnych lub bardzo gorących;
- uzupełnienie diety o produkty bogate w witaminy z grupy B, żelazo i kwas foliowy [1].
Mimo że afty nie są zaraźliwe, nie wolno ich ignorować. Jeśli nie da się ich wyleczyć domowymi sposobami, nawracają lub utrudniają mówienie i spożywanie pokarmów, należy niezwłocznie udać się do stomatologa lub lekarza rodzinnego. Pomocne może być też stosowanie preparatów na afty dostępnych w aptekach bez recepty [1].
Fakty i mity o przenoszeniu aft – najczęściej zadawane pytania
1. Czy aftami można zarazić się przez całowanie?
Nie. Można całować się przy aftach, bo kontakt ze śliną lub skórą przy pocałunku nie powoduje „zarażenia drugiej osoby”. Dzieje się tak dlatego, że afty nie są efektem zakażenia i nie są zaraźliwe [1].
2. Czy afty są zaraźliwe?
Afty nie są zaraźliwe, ponieważ nie są efektem zakażenia [1].
3. Czy afty występują u dzieci?
Tak. Afty często pojawiają się u dzieci w wieku żłobkowym i przedszkolnym. Zazwyczaj ich wystąpienie w tym okresie ma związek z niewłaściwą higieną jamy ustnej [1].
4. Czy nadżerki mogą być pochodzenia infekcyjnego?
Tak. Nadżerka może być objawem ostrej choroby wirusowej, np. opryszczkowego zapalenia jamy ustnej. Takie wykwity mogą powstawać również w przebiegu innych chorób wirusowych, np. ospy wietrznej, półpaśca, pryszczycy, różyczki, odry lub AIDS [3].
Bibliografia
[1] Kuźnik M., Afty – przyczyny i leczenie, 2022, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 13.05.2026).[2] Kuchar E., Opryszczka zwykła (Herpes simplex, HSV) – objawy, przyczyny, leczenie, 2025, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/158823,opryszczka-zwykla-herpes-simplex-hsv-objawy-przyczyny-leczenie (dostęp: 13.05.2026).
[3] Nowak M., Nadżerki i owrzodzenia w jamie ustnej rozpoznanie, leczenie, profilaktyka onkologiczna, 2020, witryna internetowa: https://www.praktycznastomatologia.pl/artykul/nadzerki-i-owrzodzenia-wystepujace-w-jamie-ustnej-rozpoznanie-leczenie-profilaktyka-onkologiczna (dostęp: 13.05.2026).
