Kiedy w jamie ustnej pojawia się nadżerka, może to być afta. Tym bardziej, że nawracające afty (RAS – ang. Recurrent Aphthous Stomatitis) należą do najczęściej występujących zmian zapalnych błony śluzowej jamy ustnej [1]. Z uwagi na to, że są bolesne i utrudniają spożywanie pokarmów, priorytetem staje się przyspieszanie ich gojenia się oraz łagodzenie bólu. Zobacz, co może w tym pomóc.
Spis treści:
- Jak wygląda afta w jamie ustnej?
- Co pomaga złagodzić ból przy afcie i przyspieszyć jej gojenie?
- Jakie są leki na afty?
- Jaką formę preparatu na afty wybrać?
- Jakie są domowe sposoby na afty?
- Co można robić przy nawracających aftach?
- Afty w jamie ustnej – najczęściej zadawane pytania
Jak wygląda afta w jamie ustnej?
Afta jest zmianą pojawiającą się w obrębie błony śluzowej jamy ustnej. Może mieć postać jednej niewielkiej lub dużej, pojedynczej nadżerki, albo kilku zmian występujących w grupie. Zmiany mogą różnić się kształtem – zazwyczaj są okrągłe lub owalne, ale też przyjmują nieregularny wygląd. Charakterystyczną cechą aft jest dobrze widoczna granica zmiany z wyraźnym czerwonawym halo [1].
Afty najczęściej rozwijają się na ruchomej, nierogowaciejącej błonie śluzowej [1], m.in. na wewnętrznej stronie warg i policzków, spodniej powierzchni języka, w obrębie podniebienia miękkiego, łuków podniebiennych oraz dna jamy ustnej [2].
Choć afty zazwyczaj znikają samoistnie, mogą powodować znaczny ból i utrudniać jedzenie. Zmiany te częściej obserwuje się u kobiet niż u mężczyzn [1].
Co pomaga złagodzić ból przy afcie i przyspieszyć jej gojenie?
Afty mogą być źródłem bólu w jamie ustnej. W aptekach dostępne są preparaty w postaci aerozoli, żeli lub maści, które pomagają łagodzić dolegliwości, a także wspierają proces gojenia zmian. Zawarte w nich substancje mogą wykazywać działanie odkażające, ściągające i miejscowo znieczulające, dzięki czemu zmniejszają odczuwany ból [3].
W trakcie wystąpienia aft możesz sięgnąć również po płyny przeznaczone do płukania jamy ustnej, których zadaniem jest zmniejszenie podrażnienia błony śluzowej. W ich składzie znajdują się m.in. substancje roślinne o właściwościach powlekających, np. prawoślaz lub siemię lniane [1].
Jakie są leki na afty?
W leczeniu aft można wykorzystać niesteroidowe leki przeciwzapalne, których działanie opiera się na ograniczaniu aktywności cyklooksygenaz. Enzymy te uczestniczą w produkcji prostaglandyn, czyli substancji zaangażowanych w wywoływanie stanu zapalnego [4].
Wśród preparatów stosowanych miejscowo wymienia się m.in. Sachol® w postaci żelu [4], zawierający choliny salicylan (działa miejscowo przeciwzapalnie i słabo przeciwbólowo) oraz cetalkoniowy chlorek (wzmacnia działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne leku) [5]. Preparat zaleca się aplikować w niewielkiej ilości (o długości ok. 1 cm) na zmienione chorobowe miejsce i lekko wcierać przez ok. 2 minuty, najlepiej 2-3 razy w ciągu doby [4,5].
Jaką formę preparatu na afty wybrać?
Na afty możesz kupić preparat w postaci:
- żelu – najlepiej sprawdza się przy pojedynczych, niewielkich zmianach, które można łatwo pokryć preparatem;
- sprayu – jest przydatny, jeśli afta znajduje się w trudno dostępnym miejscu, np. na podniebieniu miękkim lub w tylnej części gardła;
- płynu do płukania jamy ustnej – jest pomocny przy licznych zmianach, bo ułatwia jednoczesne pokrycie większego obszaru błony śluzowej [1].
Postać preparatu z apteki najlepiej dopasować do wielkości, liczby i lokalizacji aft, a także wieku pacjenta [1].
Jakie są domowe sposoby na afty?
Leczenie aft możesz uzupełnić domowymi sposobami. Można sięgnąć po naturalny żel aloesowy lub olejek z drzewa herbacianego, którym delikatnie smaruje się zmienione miejsce. Pomocne mogą być także płukanki przygotowane na bazie wody i soli kuchennej lub z ziołowych naparów, np. z szałwii, rumianku, łopianu lekarskiego [3].
Dobra rada! W okresie występowania aft warto ograniczyć produkty, które mogą dodatkowo podrażniać błonę śluzową, przede wszystkim potrawy kwaśne, słone, pikantne oraz bardzo gorące [3].
Znaczenie przy wspomaganiu leczenia aft może mieć również odpowiednio zbilansowana dieta. W codziennym jadłospisie warto uwzględnić produkty dostarczające witaminy z grupy B, w tym kwas foliowy, a także żelazo [3].
Co można robić przy nawracających aftach?
Nawracające afty są częstym powodem wizyt u stomatologa. W przypadku ich regularnego pojawiania się w pierwszej kolejności należy spróbować ustalić, co może wywoływać zmiany, a następnie, jeśli jest to możliwe, trzeba wyeliminować dany czynnik. Istotnym elementem postępowania jest dokładny wywiad z pacjentem. Lekarz powinien ustalić, jak często pojawiają się afty, jak długo utrzymują się poszczególne zmiany oraz czy towarzyszą im inne objawy. Zebrane informacje pomagają dobrać właściwe leczenie [4].
W przypadku większości aft podstawą jest miejscowe leczenie mające na celu zmniejszenie bólu, ochronę zmienionej błony śluzowej oraz przyspieszenie procesu gojenia. W wybranych przypadkach można również rozważyć zastosowanie laseroterapii. Przy częstych nawrotach lub przewlekłym przebiegu RAS, szczególnie w przypadku dużych aft Suttona o średnicy powyżej 1 cm, które utrzymują się ok. 6 tygodni i mogą pozostawić blizny, lekarz może zdecydować o zastosowaniu preparatów steroidowych lub leków immunomodulujących, podawanych miejscowo albo ogólnie [4].
Nie zawsze jednak udaje się określić przyczynę występowania aft. W takiej sytuacji leczenie prowadzone przez dentystę koncentruje się na łagodzeniu objawów, które wywołują zmiany [4].
Afty w jamie ustnej – najczęściej zadawane pytania
1. Jakie są pierwsze objawy afty?
Pojawienie się afty w jamie ustnej zwykle poprzedzają charakterystyczne dolegliwości. Na około 24-48 godzin przed wystąpieniem widocznej zmiany może pojawić się miejscowe mrowienie, pieczenie lub zwiększona wrażliwość błony śluzowej [2].
2. Czy dzieci mogą mieć afty w jamie ustnej?
Tak. Afty w jamie ustnej mogą pojawiać się również u dzieci, szczególnie w wieku żłobkowym i przedszkolnym. W tym okresie jednym z głównych czynników sprzyjających ich występowaniu jest niewłaściwa higiena jamy ustnej [3].
3. Kiedy afta wymaga wizyty u lekarza?
Konsultacja ze stomatologiem lub lekarzem rodzinnym jest wskazana, gdy afty są duże, długo się utrzymują, często powracają lub powodują tak silny ból, że utrudniają spożywanie posiłków i mówienie. Specjalista oceni charakter zmian, dobierze odpowiednie leczenie, a jeśli będzie to konieczne, zleci wykonanie dodatkowych badań w celu ustalenia przyczyny ich powstawania [3].
Bibliografia
[1] Jamróz-Wilkońka J, Wilkoński W. Afty, nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej (RAS). Asyst Hig Stomatol. 2021; 61:29-32. [2] Antoniv R, Lipska W, Kęsek B, Lipski M, Gałecka-Wanatowicz D, Chomyszyn-Gajewska M. Afty nawracające – przegląd piśmiennictwa. Nowa Stomatologia. 2014; 3:142-146. [3] Kuźnik M. Afty – przyczyny i leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 30.09.2026). [4] Tyszkiewicz I, Kozłowski Z. Współczesne poglądy na temat leczenia aft nawracających – przegląd piśmiennictwa. Dental Forum. 2015; 43(1):83-88. [5] Sachol żel stomatologiczny. Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta.
