Dostrzeżenie ubytków na śluzówce w jamie ustnej lub odczuwanie uporczywego dyskomfortu podczas jedzenia może być sygnałem ostrzegawczym. Jedną z najczęstszych przyczyn tych objawów są afty. Zmiany te mogą wystąpić w różnych postaciach klinicznych, które nieco różnią się objawami. Dowiedz się, jak wyglądają afty oraz jak się je rozpoznaje.
Spis treści:
- Co to jest afta?
- Jak wygląda afta w jamie ustnej?
- Po czym rozpoznać, że to afta?
- Jakie są przyczyny powstawania aft?
- Jak wygląda leczenie aft domowymi sposobami?
- Afty w jamie ustnej – najczęściej zadawane pytania
Co to jest afta?
Afta to najczęstszy rodzaj owrzodzenia w jamie ustnej (80% przypadków). Może pojawić się u ludzi w każdym wieku, ale częściej atakuje osoby w przedziale 20-40 lat [1]. Zmiany od początku są silnie bolesne i zazwyczaj goją się samoistnie w ciągu 7-14 dni. Większość aft po zagojeniu nie pozostawia blizn [2].
Niestety ten rodzaj owrzodzeń może pojawiać się w kilku miejscach jamy ustnej i ma tendencję do nawrotów w krótkich odstępach czasu [2]. Zmiany aftowe najczęściej występują na błonie śluzowej jamy ustnej po wewnętrznej stronie policzków, warg lub na języku, natomiast rzadziej pojawiają się na śluzówce dziąseł [1].
Jak wygląda afta w jamie ustnej?
Afta w jamie ustnej ma zwykle postać niewielkiego, okrągłego lub owalnego owrzodzenia o szarawym lub białawym środku, otoczonego wyraźną czerwoną obwódką. Zmiana jest płaska i najczęściej nie przekracza 1 cm średnicy. Mimo małych rozmiarów może powodować silny dyskomfort, bo pojawiające się płytkie ubytki w błonie śluzowej jamy ustnej zazwyczaj są bolesne, szczególnie podczas jedzenia, picia lub mówienia [1,2]. Ból często jest najbardziej odczuwalny w pierwszych dniach po pojawieniu się zmiany, a następnie stopniowo słabnie [1].
W jamie ustnej mogą być różne rodzaje aft, które różnią się wielkością oraz czasem gojenia [2]:
- afty małe (afty Mikulicza) – to najczęściej występujący typ zmian, zwykle mają średnicę od 3 do 5 mm i goją się w ciągu około 14 dni;
- afty duże (afty Suttona) – są rzadsze i bardziej rozległe, a ich średnica często przekracza 10 mm. Tworzą głębsze ubytki i są otoczone wyraźnie zaznaczoną zapalną obwódką. Najczęściej pojawiają się na błonie śluzowej policzków oraz podniebieniu miękkim. Ich gojenie może trwać dłużej niż 14 dni, a po ustąpieniu zmian czasem pozostają blizny.
Po czym rozpoznać, że to afta?
Aftę można rozpoznać przede wszystkim po bolesnym, niewielkim owrzodzeniu w jamie ustnej, które najczęściej pojawia się pojedynczo lub w małych grupach na wewnętrznej stronie policzków, warg albo na języku [1]. Charakterystyczne jest również to, że przed wystąpieniem zmiany wiele osób odczuwa pieczenie, mrowienie lub nadwrażliwość w konkretnym miejscu jamy ustnej [2].
Typowe afty mają okrągły kształt i wywołują ból, szczególnie podczas jedzenia lub picia. [1].
W rozpoznaniu afty znaczenie ma także ich lokalizacja. Mniejsze najczęściej występują na policzkach, języku oraz po wewnętrznej stronie warg, natomiast zmiany pojawiające się głębiej, z tyłu jamy ustnej, częściej mają charakter aft dużych lub innych typów owrzodzeń. Ważne jest również wykluczenie innych schorzeń jamy ustnej, ponieważ afty mogą przypominać m.in. pleśniawki lub afty opryszczkopodobne. [1].
Jakie są przyczyny powstawania aft?
Przyczyny powstawania aft nie są do końca poznane. Jednak uważa się, że ich pojawianie się może mieć związek z zaburzeniami miejscowej odporności oraz podrażnieniem błony śluzowej jamy ustnej [2].
Zastanawiasz się, skąd się biorą afty, mimo że dbasz o higienę jamy ustnej? Do najczęstszych czynników sprzyjających ich rozwojowi należą [2]:
- urazy mechaniczne powstałe w wyniku przygryzienia tkanek (warg, policzków), skaleczenia podczas spożywanie posiłku, zbyt mocnego szczotkowania zębów czy zabiegów stomatologicznych, zranienia spowodowanego źle dopasowaną protezą zębową lub też spożywaniem pokarmów suchych, twardych, które prowadzą do skaleczenia błony śluzowej
- obniżona odporność organizmu, osłabienie i przemęczenie, infekcja
- stres
- niedobory witamin i składników mineralnych, w tym żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego.
Jak wygląda leczenie aft domowymi sposobami?
Leczenie aft można wspomóc naturalnymi sposobami, takimi jak [2]:
- smarowanie zmian naturalnym żelem aloesowym
- płukanki z wody z solą kuchenną (pół łyżeczki soli w szklance letniej wody)
- ziołowe płukanki z rumianku, szałwii, łopianu lekarskiego
- smarowanie zmiany olejkiem z drzewa herbacianego
- unikanie pokarmów kwaśnych, słonych i ostrych, oraz gorących
- wprowadzenie do codziennej diety pokarmów bogatych w witaminy z grupy B oraz żelazo i kwas foliowy.
W przypadku afty na podniebieniu, języku, policzku lub innej części błony śluzowej warto zadbać też o odpowiednią higienę jamy ustnej [3]. Ulgę mogą przynieść także preparaty dostępne w aptekach w formie aerozoli, żeli i maści, które mogą przyspieszać gojenie się zmian i działają przeciwbólowo. [2].
Afty w jamie ustnej – najczęściej zadawane pytania
1. Czym się różnią afty od pleśniawek?
Afty mają postać bolesnych, płytkich owrzodzeń, najczęściej z czerwoną obwódką i szarawym środkiem, natomiast pleśniawki są pokryte kremowobiałym nalotem i wyglądają jak miękkie i uniesione wykwity [1].
2. Czy afty są zaraźliwe?
Nie, aftami nie można się zarazić, bo nie są efektem zakażenia w jamie ustnej [2].
3. Dlaczego afty nawracają?
Afty nawracają, ponieważ mogą być związane z wieloma różnymi czynnikami, które występują jednocześnie, a nie z jedną konkretną przyczyną. Do ich nawrotów mogą przyczyniać się m.in. niedobory witamin oraz mikro- i makroelementów (np. żelaza), zaburzenia odporności czy celiakia. [2].
Bibliografia
[1] Rutter P., Opieka farmaceutyczna. Objawy, rozpoznanie i leczenie, 2018, s. 158-164. https://edraurban.pl/ssl/book-sample-file/opieka-farmaceutyczna-objawy-rozpoznanie-i-leczenie/pdf/opieka_farmaceutyczna.pdf [2] Kuźnik M., Afty – przyczyny i leczenie, 2022, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 12.05.2026). [3] Nowak M., Nadżerki i owrzodzenia w jamie ustnej rozpoznanie, leczenie, profilaktyka onkologiczna, 2020, witryna internetowa: https://www.praktycznastomatologia.pl/artykul/nadzerki-i-owrzodzenia-w-jamie-ustnej-rozpoznanie-leczenie-profilaktyka-onkologiczna (dostęp: 12.05.2026).
