Afta w jamie ustnej potrafi być niewielka, ale jej obecność często daje o sobie znać, zwłaszcza podczas jedzenia, picia lub zwykłego mówienia. Choć większość takich zmian znika samoistnie w ciągu kilku lub kilkunastu dni, odpowiednie działania mogą złagodzić towarzyszące im dolegliwości i stworzyć warunki sprzyjające szybszemu gojeniu. Jak długo utrzymuje się afta i co można zrobić, aby pozbyć się jej skuteczniej? Podpowiadamy!
Spis treści:
- Czym jest afta i jak wygląda?
- Jak długo goi się afta?
- Co powoduje afty i dlaczego nawracają?
- Jak przyspieszyć gojenie i pozbyć się afty?
- Najczęściej zadawane pytania
Czym jest afta i jak wygląda?
Afta to niewielka zmiana w obrębie błony śluzowej jamy ustnej, która może pojawić się m.in. na wewnętrznej stronie policzków, języku, w okolicy podjęzykowej, na podniebieniu, w gardle lub na wargach. Zwykle ma postać płytkiej, okrągłej nadżerki otoczonej intensywnie czerwoną obwódką [1].
Od początku może powodować silny ból, a po 1-2 dniach jej powierzchnia zazwyczaj pokrywa się białym, żółtawym lub szarym nalotem włóknikowym. W kolejnych 3-4 dniach zmiana osiąga największy rozmiar, po czym stopniowo się goi. Najczęściej proces ten trwa około 7-14 dni, a po zagojeniu afta nie pozostawia blizny [1].
Afty mogą występować pojedynczo, ale czasem pojawiają się jednocześnie w kilku miejscach jamy ustnej lub w krótkich odstępach czasu. Ich wystąpienie może być poprzedzone uczuciem pieczenia albo mrowienia w miejscu, w którym później rozwija się zmiana. Warto pamiętać, że afty mogą pojawić się u dzieci i dorosłych, niezależnie od płci [1].
Jak długo goi się afta?
Czas gojenia aft zależy przede wszystkim od ich rodzaju. Wyróżnia się trzy podstawowe postacie tych zmian.
- Afty małe (afty Mikulicza) – najczęstsze, stanowią około 80% przypadków aft nawracających (RAS). Mają zazwyczaj średnicę do 1 cm i goją się bez powikłań w ciągu około 7-10 dni [2].
- Afty duże (afty Suttona) są większe – ich średnica przekracza 1 cm. W tym przypadku proces gojenia może trwać znacznie dłużej, nawet około 6 tygodni, a po ustąpieniu zmian mogą pozostać blizny [2].
- Afty opryszczkopodobne – mają niewielki rozmiar, zwykle 1-3 mm, ale występują licznie. Mogą łączyć się ze sobą, tworząc większe, nieregularne owrzodzenia, które goją się zazwyczaj przez 10-14 dni [2].
Afty są uciążliwe, dlatego warto zwrócić uwagę na ich przyczyny i czynniki zwiększające ryzyko ich nawrotów.
Co powoduje afty i dlaczego nawracają?
Zastanawiasz się, skąd się biorą afty? Dokładne przyczyny ich powstawania nie zostały dotąd w pełni poznane. Uważa się, że ich pojawienie się może mieć związek z miejscowymi zaburzeniami funkcjonowania układu immunologicznego oraz współdziałaniem różnych czynników wyzwalających. Mogą to być czynniki mechaniczne, np. przygryzienia wargi lub policzka, skaleczenia podczas jedzenia, urazy podczas zbyt intensywnego szczotkowania zębów lub zabiegów stomatologicznych. Uszkodzenia błony śluzowej mogą powodować również źle dopasowane protezy oraz spożywanie suchych i twardych produktów spożywczych [1].
Wśród czynników sprzyjających występowaniu aft wymienia się również [1,2]:
- osłabienie organizmu i przemęczenie;
- stres;
- obniżoną oporność oraz infekcje;
- niedobory składników odżywczych, w tym żelaza, witaminy B i kwasu foliowego, a także niektóre alergie pokarmowe;
- antygeny bakteryjne i wirusowe;
- zaburzenia hormonalne;
- wybrane leki oraz konserwanty obecne w produktach do higieny jamy ustnej.
Nawracające afty mogą być także związane z niektórymi chorobami ogólnoustrojowymi, do których należą m.in. [2]:
- celiakia;
- choroba Leśniowskiego-Crohna;
- wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Ponadto występowanie aft może mieć podłoże genetyczne, związane z dziedziczeniem polimorfizmów genów kodujących cytokiny prozapalne uczestniczące w powstawaniu wykwitów [2].
Jak przyspieszyć gojenie i pozbyć się afty?
Gojenie aft możesz wspierać prostymi, domowymi metodami. Jednym ze sposobów jest miejscowe stosowanie naturalnego żelu aloesowego lub olejku z drzewa herbacianego. Pomocne może być również płukanie jamy ustnej letnią wodą z dodatkiem soli kuchennej lub ziołową płukanką z rumianku, szałwii, lub łopianu lekarskiego [1].
Uwaga! W okresie występowania aft zwróć uwagę na sposób odżywiania. Zaleca się unikanie produktów kwaśnych, słonych, ostrych oraz bardzo gorących, które mogą dodatkowo podrażniać zmienioną błonę śluzową. Jednocześnie w codziennej diecie warto uwzględnić produkty dostarczające witamin z grupy B, w tym kwasu foliowego, a także żelaza [1].
Warto też wiedzieć, co na afty nawracające. W tym przypadku istotne jest przede wszystkim ustalenie i wyeliminowanie czynnika, który może sprzyjać ich powstawaniu. Jeśli uda się go zidentyfikować, usunięcie przyczyny może być wystarczające i nie zawsze konieczne jest dodatkowe leczenie. Przykładowo, przy podejrzeniu urazów mechanicznych zaleca się stosowanie miękkiej szczoteczki do zębów i delikatne szczotkowanie [2]. Zaleca się również unikanie innych czynników drażniących, np. stresu psychologicznego lub past do zębów z zawartością laurylosiarczanu sodu (SLS) [3].
Przy bardziej bolesnych zmianach można sięgnąć po dostępne w aptece preparaty wykazujące działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne lub przeciwbakteryjne [2]. Szeroko stosowane są środki miejscowo znieczulające w formie żelu lub sprayu [3]. Jeśli jednak pomimo ich zastosowania afty się nie goją, należy skonsultować się z lekarzem.
Najczęściej zadawane pytania
1. Czy aftą można się zarazić od drugiej osoby?
Nie. Afty nie przenoszą się z osoby na osobę, ponieważ ich powstawanie nie jest związane z zakażeniem [1].
2. Co stosować na afty w jamie ustnej?
Na afty i aftowe zapalenie jamy ustnej można stosować Sachol Fast Effect aerozol, który dzięki specjalnemu składowi łagodzi ból oraz przyspiesza gojenie aft. Aromat miętowy powoduje przyjemne uczucie podczas nakładania [4].
3. Co robić, gdy afta ciągle nawraca?
Jeśli afty często powracają, są duże, nie goją się lub powodują trudności w jedzeniu i mówieniu, warto skonsultować się ze stomatologiem albo lekarzem rodzinnym. Specjalista dobierze odpowiednie leczenie, a w razie potrzeby może również zlecić dodatkowe badania diagnostyczne, które pomogą ustalić przyczynę problemu [1].
Bibliografia
[1] Kuźnik M. Afty – przyczyny i leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 05.10.2026). [2] Tyszkiewicz I, Kozłowska Z. Współczesne poglądy na temat leczenia aft nawracających – przegląd piśmiennictwa. Dental Forum/1/2015/XLIII:83-88. [3] Krawiecka E. Występowanie nawracającego aftowego zapalenia jamy ustnej w aspekcie chorób ogólnoustrojowych oraz niedoborów żelaza, witaminy B12 i witaminy D. Rozprawa doktorska. 2017:17-20. [4] Ulotka Sachol Fast Effect aerozol
