Pojawiające się zmiany w jamie ustnej nie zawsze są takie same. Czasami są to afty, a innym razem uporczywe pleśniawki. Umiejętność ich odróżnienia ma duże znaczenie dla dalszego leczenia, zwłaszcza w przypadku zmian, które się nie goją lub nie ustępują mimo zastosowania domowych środków. Zobacz, w czym tkwią różnice między aftami i pleśniawkami.
Spis treści:
- Pleśniawki a afty – jak je rozpoznać po wyglądzie?
- Gdzie powstają afty, a gdzie tworzą się pleśniawki?
- Skąd się biorą pleśniawki, a skąd afty w jamie ustnej?
- Jakie są różnice w leczeniu pleśniawek i aft?
- Jakie są domowe sposoby na afty i pleśniawki?
- Pleśniawki a afty – najczęściej zadawane pytania
Pleśniawki a afty – jak je rozpoznać po wyglądzie?
W odróżnieniu pleśniawek od aft pomaga obserwacja wyglądu zmian w jamie ustnej. Jeśli są to pleśniawki, to mają one postać białego lub kremowego nalotu, który może przypominać resztki zalegającego mleka lub innego pokarmu. Po ich delikatnym przetarciu odsłania się zaczerwieniona błona śluzowa [1].
Natomiast afty wyglądają jak małe, okrągłe owrzodzenia z białym lub szarym środkiem. Są otoczone czerwoną obwódką [1]. Po 1-2 dniach pokrywają się nalotem włóknikowym koloru białego, żółtego lub szarego [2]. W przeciwieństwie do pleśniawek afty nie tworzą jednolitego białego nalotu [1].
Gdzie powstają afty, a gdzie tworzą się pleśniawki?
Znacznie częściej pleśniawki mają dzieci niż dorośli. Najczęściej pojawiają się one na języku, podniebieniu, dziąsłach oraz po wewnętrznej stronie policzków [1].
Z kolei afty występują na błonach śluzowych policzków, możliwe są też afty na wardze, na języku i podniebieniu miękkim. Mogą też pojawić się afty na migdale, w okolicach gardła i podjęzykowych. Wówczas zwykle są to pojedyncze lub skupiska nielicznych, bolesnych zmian [1,2].
Skąd się biorą pleśniawki, a skąd afty w jamie ustnej?
Pleśniawki są infekcją grzybiczą wywoływaną przez drożdżaki z rodzaju Candida, natomiast afty nie mają podłoża infekcyjnego [1].
Przyczyny powstawania aft
Afty najczęściej pojawiają się w wyniku obniżonej odporności, mikrourazów błony śluzowej oraz niedoborów witamin i mikroelementów [1]. Ich powstawaniu sprzyjają m.in.:
- stres i przemęczenie;
- zranienia jamy ustnej, np. podczas mocnego szczotkowania zębów lub zabiegów stomatologicznych;
- niedobory witaminy B12, żelaza i kwasu foliowego;
- choroby przewodu pokarmowego, np. celiakia lub choroba Leśniowskiego-Crohna;
- infekcje [2].
U dzieci przyczyną aft mogą być też zaniedbania w higienie jamy ustnej [2]. Zdarza się, że nawracające afty są objawem choroby ogólnoustrojowej [1].
Przyczyny powstawania pleśniawek
Pleśniawki są oznaką grzybiczego zapalenia, znanego jako kandydoza jamy ustnej. Najczęstszym czynnikiem etiologicznym jest grzyb Candida albicans [3]. Ryzyko zakażenia pleśniawkami wzrasta u osób z obniżoną odpornością, cukrzycą oraz po leczeniu onkologicznym [1].
Do rozwoju pleśniawek u dorosłych mogą przyczyniać się również przebyta antybiotykoterapia i stosowanie wziewnych leków sterydowych oraz noszenie protez zębowych [1].
Jakie są różnice w leczeniu pleśniawek i aft?
Leczenie pleśniawek i aft różni się przede wszystkim ze względu na fakt, że pleśniawki mają podłoże grzybicze, a afty nie mają podłoża infekcyjnego [1,3]. W przypadku pleśniawek konieczne jest zwalczanie infekcji grzybiczej, natomiast leczenie aft skupia się głównie na łagodzeniu bólu i dyskomfortu oraz przyspieszaniu gojenia się zmian [2].
Leczenie aft najczęściej polega na stosowaniu preparatów dostępnych w aptekach w formie żeli, maści lub aerozoli, które działają przeciwbólowo i sprzyjają szybszemu gojeniu się zmian. Warto sięgnąć po te, która zwierają substancje o działaniu odkażającym, łagodzącym, ściągającym i znieczulającym. Ważne jest także unikanie podrażniania błony śluzowej, np. w trakcie jedzenia twardych pokarmów [2].
W przypadku pleśniawek stosuje się leczenie przeciwgrzybicze miejscowe lub doustne. Taka terapia może trwać od kilku do kilkunastu dni. Doboru leków dokonuje lekarz, który bierze pod uwagę wiek pacjenta, obecność chorób współistniejących, interakcje między lekami oraz przeciwwskazania do ich stosowania [3].
Jakie są domowe sposoby na afty i pleśniawki?
Przy aftach i pleśniawkach pomocne mogą być naturalne środki.
Domowe sposoby na pleśniawki
Domowe metody na pleśniawki jest ważnym wsparciem w procesie ich leczenia. Mają przede wszystkim pomóc zmniejszać stan zapalny, zmniejszyć ryzyko nawrotów i przyspieszać gojenie zmian w jamie ustnej [1].
W tym celu można np.:
- przemywać zmiany ziołowym naparem z nagietka, szałwii lub rumianku;
- przecierać pleśniawki łagodnym roztworem sody oczyszczonej lub witaminy C [1].
Warto pamiętać, że domowe sposoby nie zastępują farmakologicznego leczenia pleśniawek, ale mogą być jego uzupełnieniem i przynoszą ulgę. Są też dobrym wsparciem odporności błon śluzowych [1].
Domowe metody na afty
W przypadku aft leczenie mogą wspomóc np.:
- ziołowe płukanki z rumianku lub szałwii;
- domowy płyn do płukania jamy ustnej z wody i soli;
- naturalny żel z aloesu nakładany na zmianę;
- smarowanie olejkiem z drzewa herbacianego [2].
Istotnie jest również ograniczenie spożycia gorących, ostrych, kwaśnych i bardzo słonych potraw, które nasilają dolegliwości. Ważne jest dbanie o prawidłową higienę jamy ustnej, np. unikanie zbyt mocnego szczotkowania zębów oraz trzymanie diety bogatej w witaminy i składniki mineralne, zwłaszcza żelazo, kwas foliowy i witaminę B12 [2].
W przypadku utrzymujących się lub nawracających zmian na błonie śluzowej jamy ustnej warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub stomatologiem [2]. Dotyczy to zarówno pleśniawek, jak i afty na podniebieniu, policzku lub w innych miejscach. Zwłaszcza przy cięższych lub opornych postaciach kandydozy konieczne może być bardziej zaawansowane leczenie pod kontrolą lekarza.
Pleśniawki a afty – najczęściej zadawane pytania
1. Czy afty są zaraźliwe?
Afty nie są zaraźliwe, ponieważ nie powstają w wyniku zakażenia wirusowego lub bakteryjnego [2].
2. Czy można zarazić się pleśniawką?
Tak, można zarazić się pleśniawkami, chociaż nie przenoszą się tak łatwo jak wiele innych infekcji. Do zakażenia może dojść m.in. przez pocałunki, używanie tych samych sztućców, picie z tej samej butelki, szczególnie u osób z osłabioną odpornością. Pleśniawki mogą być także przekazywane między matką a dzieckiem podczas karmienia piersią, jeśli karmiąca ma np. infekcję grzybiczą brodawki sutkowej. Najbardziej narażone na rozwój kandydozy są niemowlęta i noworodki z uwagi na niedojrzały układ odpornościowy [1,3].
3. Czy pleśniawki i afty mogą nawracać?
Tak, zarówno afty, jak i pleśniawki mają tendencję do nawrotów. Zwiększoną podatność na te zmiany obserwuje się u osób z obniżoną odpornością, niedoborami witamin i składników mineralnych oraz narażonych na przewlekły stres i urazy w jamie ustnej [1,2].
Bibliografia
[1] Kuchar E., Pleśniawki jamy ustnej u niemowląt, dzieci i dorosłych, 2013, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/lista/93161,plesniawki-jamy-ustnej-u-niemowlat (dostęp: 13.05.2026).[2] Kuźnik M., Afty – przyczyny i leczenie, 2022, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/choroby-i-leczenie-przyzebia/295854,afty-przyczyny-i-leczenie (dostęp: 13.05.2026).
[3] Neuman-Łaniec M., Postępowanie w grzybicy jamy ustnej u dzieci w codziennej praktyce lekarza, Terapia 3/2026, s. 65-67.
